Spis treści
Co to są ESRS i jak łączy się to z dyrektywą CSRD?
ESRS (European Sustainability Reporting Standards) to zestaw szczegółowych standardów opracowanych przez EFRAG, które określają, jakie informacje dotyczące zrównoważonego rozwoju mają być ujawniane przez przedsiębiorstwa w ramach nowych przepisów europejskich. Celem ESRS jest ujednolicenie zasad raportowanie ESG w całej Unii Europejskiej, tak aby dane były porównywalne, wiarygodne i użyteczne dla inwestorów oraz innych interesariuszy.
Standardy ESRS są bezpośrednio powiązane z dyrektywa CSRD — to właśnie CSRD nakłada obowiązek sporządzania raportów zgodnych z przyjętymi standardami. W praktyce oznacza to, że firmy objęte zakresem dyrektywa CSRD będą musiały przygotowywać sprawozdania zgodne z wymaganiami ESRS, zarówno w zakresie zakresu informacji, jak i formatu ich przekazywania.
Zakres i grupy standardów ESRS
ESRS dzielą się na standardy przekrojowe (cross-cutting) oraz tematyczne, obejmujące obszary środowiskowe (E), społeczne (S) i związane z ładem korporacyjnym (G). W praktyce oznacza to, że raport ma uwzględniać zarówno ogólne zasady dotyczące jakości informacji, jak i szczegółowe wymagania dotyczące np. emisji gazów cieplarnianych, praw pracowniczych czy zarządzania ryzykiem.
Kluczowe standardy obejmują m.in. specyfikacje dotyczące mierzalnych wskaźników, metodologii obliczeń oraz ujawniania polityk i celów. Standardy tematyczne (np. ESRS E, ESRS S, ESRS G) nakazują raportowanie zarówno danych ilościowych, jak i opisowych, co wymaga od firm zintegrowanego podejścia do zarządzania danymi.
Podstawowe wymagania raportowe i zasada double materiality
Jednym z filarów ESRS jest zasada double materiality, czyli konieczność oceniania istotności informacji z dwóch perspektyw: wpływu firmy na środowisko i społeczeństwo (impact) oraz wpływu czynników środowiskowych i społecznych na sytuację finansową firmy (financial materiality). Firmy muszą przeprowadzać analizę materialności, dokumentować jej wyniki i ujawniać, jakie tematy zostały uznane za istotne.
Raportowanie zgodne z ESRS wymaga pokazania powiązań pomiędzy strategiami biznesowymi, zarządzaniem ryzykiem oraz metrykami i celami. Kluczowe są transparentność metodologii oraz spójność danych w czasie — firmy powinny więc wdrożyć procesy pozwalające na systematyczne zbieranie i weryfikację informacji.
Zakres podmiotowy i przedmiotowy: kto musi raportować
Dyrektywa CSRD rozszerza zakres firm objętych obowiązkiem raportowania w porównaniu do wcześniejszej NFRD. W praktyce obowiązki dotyczą dużych przedsiębiorstw oraz określonych kategorii podmiotów notowanych, a także dużych przedsiębiorstw spoza UE spełniających kryteria przychodów na terenie UE. Dokładne kryteria warto sprawdzać na podstawie aktualnych aktów prawnych i wytycznych krajowych.
Warto pamiętać, że zakres raportowania obejmuje nie tylko spółki dominujące, ale często również jednostki zależne i łańcuch dostaw — szczególnie gdy chodzi o scope 1, 2 i 3 emisji. To oznacza, że wiele firm będzie musiało zacieśnić współpracę z dostawcami, aby pozyskać pełne i wiarygodne dane.
Praktyczne kroki wdrożeniowe dla firm
Wdrożenie ESRS warto zacząć od audytu stanu obecnego: analiza luk (gap analysis) pozwala określić, które obszary wymagają działań (np. brak procesów zbierania danych, brak KPI czy niedostateczne governance). Kolejny etap to budowa procesu zbierania danych, powiązanie go z systemami IT oraz ustanowienie jasnej odpowiedzialności za poszczególne elementy raportu.
Firmy powinny opracować zestaw KPI i celów oraz wdrożyć polityki i procedury, które umożliwią regularne monitorowanie progresu. W praktyce oznacza to szkolenia zespołów, aktualizację systemów księgowych i ESG oraz integrację raportowania z procesem zarządzania ryzykiem i strategiami biznesowymi.
Zapewnienie wiarygodności: audyt, assurance i cyfrowe tagowanie
Jednym z istotnych elementów nowych wymagań jest konieczność zapewnienia pewnego poziomu audytu (assurance) danych niefinansowych. Początkowo przewiduje się ograniczony zakres zapewnienia (limited assurance), z perspektywą zwiększenia wymagań w przyszłości. To oznacza, że firmy muszą przygotować dokumentację i procesy tak, aby dane mogły zostać poddane niezależnej weryfikacji.
Drugim istotnym aspektem jest obowiązek cyfrowe tagowanie raportów, co ułatwi przeszukiwanie i porównywalność danych (digital reporting). W praktyce organizacje muszą przygotować raporty w formatach elektronicznych zgodnych z wymaganiami regulatora i zapewnić spójność między danymi tekstowymi a wartościami liczbowymi.
Największe wyzwania i korzyści z wdrożenia ESRS
Do głównych wyzwań zalicza się pozyskanie rzetelnych danych, szczególnie dotyczących scope 1, 2 i 3, integracja informacji z różnych systemów, a także koszty i zasoby potrzebne do wdrożenia nowych procesów. Dodatkowo interpretacja standardów i przeprowadzenie wiarygodnej oceny materialności mogą wymagać wsparcia ekspertów zewnętrznych.
Z drugiej strony, prawidłowe wdrożenie ESRS i dostosowanie się do dyrektywa CSRD przynosi wymierne korzyści: wyższy poziom zaufania inwestorów, lepsze zarządzanie ryzykiem, możliwość identyfikacji nowych okazji biznesowych i poprawa reputacji. Transparentność danych ESG staje się coraz ważniejsza w procesach decyzyjnych kapitałowych i zakupowych.
Terminy i dalsze kroki prawne
Wdrażanie wymogów wynikających z dyrektywa CSRD odbywa się etapami. Pierwsze grupy przedsiębiorstw objętych obowiązkiem miały rozpocząć raportowanie zgodnie z ESRS za rok obrotowy 2024 (raporty publikowane w 2025), a kolejne grupy — w kolejnych latach. Dokładne terminy zależą od rodzaju podmiotu (duże przedsiębiorstwa, spółki notowane, MŚP, podmioty spoza UE) i mogą ulegać zmianom.
Ze względu na zmianę regulacji i doprecyzowanie wytycznych (np. dotyczących formatu cyfrowego czy zakresu assurance) firmy powinny regularnie monitorować komunikaty regulatorów oraz konsultować harmonogramy z doradcami prawnymi i ESG. Przygotowanie wcześniejsze ułatwia terminowe i zgodne z wymaganiami wdrożenie procesów raportowych.
Jeśli potrzebujesz, mogę przygotować krótki checklist wdrożeniowy dla Twojej firmy lub pomóc ocenić gotowość do raportowania według ESRS i wymogów dyrektywa CSRD.
